5 đặc điểm thường thấy ở người lớn lên trong sự nuông chiều

Được yêu thương và chăm sóc là điều ai cũng cần. Nhưng khi một người quá quen với việc được đáp ứng mọi mong muốn, họ có thể gặp khó khăn trong việc chấp nhận giới hạn, tự giải quyết vấn đề và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Có những người từ nhỏ đã phải tự làm nhiều việc, tự giải quyết những rắc rối phù hợp với khả năng. Cũng có người luôn có cha mẹ hoặc người thân đứng phía sau, từ chuyện chuẩn bị đồ đạc, làm việc nhà cho đến những quyết định quan trọng hơn trong cuộc sống.

Được chăm sóc nhiều không phải là điều xấu. Điều đáng suy nghĩ là khi một đứa trẻ gần như luôn được đáp ứng mọi yêu cầu và hiếm khi phải đối mặt với giới hạn, những trải nghiệm ấy có thể ảnh hưởng đến cách chúng nhìn nhận bản thân và những người xung quanh.

Khi trưởng thành, những ảnh hưởng đó đôi khi không biểu hiện thành một tính cách “xấu” rõ ràng. Chúng có thể nằm trong những phản ứng rất đời thường: khó chịu khi bị từ chối, không quen tự giải quyết vấn đề hoặc dễ cảm thấy mọi thứ đang trở nên bất công khi không diễn ra theo ý mình.

Dưới đây là 5 đặc điểm thường có thể gặp ở những người lớn lên trong sự nuông chiều quá mức.

1. Khó chấp nhận khi mọi chuyện không diễn ra theo ý mình

Một trong những biểu hiện dễ nhận thấy là sự khó chịu khi phải đối mặt với lời từ chối hoặc những giới hạn không như mong muốn.

Khi còn nhỏ, nếu hầu hết những điều mình muốn đều được cha mẹ đáp ứng, một chữ “không” đôi khi có thể trở thành trải nghiệm khó chịu hơn bình thường. Người đó có thể quen với việc mọi chuyện được sắp xếp theo ý mình, nên khi kế hoạch thay đổi hoặc người khác không đồng ý, họ dễ cảm thấy bực bội, thất vọng.

Điều này có thể xuất hiện trong những chuyện rất nhỏ: muốn người khác làm theo ý mình, khó chịu khi phải chờ đợi, phản ứng mạnh khi không nhận được điều mong đợi hoặc cảm thấy người khác đang làm khó mình.

Tuy nhiên, không phải ai có những biểu hiện này cũng từng được nuông chiều. Tính khí, môi trường sống, những trải nghiệm trong quá trình trưởng thành và nhiều yếu tố khác đều có thể ảnh hưởng đến khả năng chịu đựng sự thất vọng.

Điều đáng lưu ý là khi một người ít có cơ hội làm quen với việc không được đáp ứng, họ cũng có thể ít cơ hội học cách điều chỉnh kỳ vọng và xử lý cảm xúc khi mọi chuyện không như ý.

2. Dễ trông chờ người khác giải quyết vấn đề giúp mình

Một người được chăm sóc quá kỹ từ nhỏ đôi khi không có nhiều cơ hội tự xử lý những việc phù hợp với lứa tuổi.

Khi gặp khó khăn, phản ứng đầu tiên của họ có thể là tìm người giúp thay vì tự nghĩ cách giải quyết. Điều này không nhất thiết có nghĩa họ lười biếng. Vấn đề có thể nằm ở chỗ họ chưa hình thành được thói quen tự chịu trách nhiệm với những việc thuộc về mình.

Nếu từ nhỏ đã quen với việc có người chuẩn bị đồ đạc, nhắc lịch, giải quyết rắc rối hoặc đứng ra xử lý hậu quả, việc tự xoay xở khi trưởng thành có thể trở nên khó khăn hơn.

Trong cuộc sống, điều này đôi khi biểu hiện bằng việc chờ người khác nhắc nhở, mong được hướng dẫn từng bước hoặc cảm thấy quá sức trước những việc mà người khác cho là bình thường.

Với trẻ em, đây cũng là lý do cha mẹ cần cân nhắc trước khi làm thay mọi thứ. Một đứa trẻ cần được giúp đỡ khi cần, nhưng cũng cần có những việc phù hợp để tự làm và tự chịu trách nhiệm.

Bởi nếu người lớn luôn giải quyết thay, trẻ có thể được bảo vệ khỏi sự vất vả trước mắt nhưng lại mất đi cơ hội học cách tự đứng vững.

3. Khó nhận lỗi khi mắc sai lầm

Khi một người luôn được bảo vệ khỏi hậu quả của những quyết định sai, họ có thể ít quen với việc nhìn thẳng vào phần trách nhiệm của mình.

Đặc biệt, nếu trong quá trình lớn lên, mỗi khi gặp vấn đề đều có người đứng ra giải thích, bênh vực hoặc giải quyết thay, việc nhận lỗi có thể trở thành một trải nghiệm không dễ chịu.

Trong đời sống, điều này có thể biểu hiện bằng việc nhanh chóng tìm lý do để giải thích cho sai lầm, đổ trách nhiệm cho hoàn cảnh hoặc cho rằng người khác mới là nguyên nhân khiến mọi chuyện trở nên tồi tệ.

Chẳng hạn, thay vì nói “Mình đã quên việc này, lần sau mình sẽ chủ động hơn”, một người có thể quen với việc tìm một lý do bên ngoài để giải thích tại sao mình không hoàn thành.

Một lần như vậy không nói lên tính cách của một người. Nhưng nếu phản ứng này lặp lại trong nhiều tình huống, nó có thể trở thành một cách tự bảo vệ quen thuộc.

Ngược lại, việc được phép mắc lỗi và tự xử lý hậu quả ở mức phù hợp lại giúp một người hiểu rằng sai lầm không phải điều đáng xấu hổ. Điều quan trọng là sau sai lầm, mình có thể nhìn nhận, sửa chữa và học được điều gì.

4. Quen với việc được ưu tiên

Khi còn nhỏ, một đứa trẻ đương nhiên cần được người lớn ưu tiên ở nhiều thời điểm. Nhưng nếu gần như mọi nhu cầu của trẻ đều được đặt lên trước nhu cầu của những người khác trong gia đình, trẻ có thể dần hình thành cảm giác rằng mình luôn phải là người được đáp ứng trước.

Khi lớn lên, thói quen này có thể xuất hiện trong các mối quan hệ.

Họ dễ cảm thấy khó chịu khi người khác không lập tức đáp ứng tin nhắn, không sẵn sàng giúp đỡ hoặc không điều chỉnh kế hoạch theo mình. Trong môi trường học tập hay công việc, điều này cũng có thể khiến việc phối hợp với người khác trở nên khó khăn hơn.

Đôi khi, họ không thực sự muốn làm tổn thương ai. Họ chỉ chưa quen với việc hiểu rằng người khác cũng có nhu cầu, giới hạn và ưu tiên riêng.

Một mối quan hệ lành mạnh không có nghĩa là lúc nào cũng phải nhường nhịn nhau. Nhưng nó cần sự qua lại, biết quan tâm và tôn trọng lẫn nhau.

Biết mình quan trọng, nhưng đồng thời hiểu rằng người khác cũng quan trọng, là một kỹ năng cần được hình thành dần trong quá trình trưởng thành.

5. Dễ nhầm giữa được yêu thương và được đáp ứng mọi thứ

Đây có lẽ là điểm quan trọng nhất.

Một người được gia đình yêu thương rất nhiều không đồng nghĩa với việc họ sẽ trở nên ích kỷ hay thiếu tự lập. Vấn đề chỉ có thể xuất hiện khi tình yêu thương luôn đi kèm với việc đáp ứng mọi mong muốn và loại bỏ gần như tất cả sự khó chịu khỏi cuộc sống của họ.

Trẻ con cần cảm giác an toàn, được lắng nghe và được cha mẹ hỗ trợ. Nhưng song song với đó, trẻ cũng cần biết rằng có những điều mình không thể có, có những việc mình phải tự làm và có những lựa chọn sẽ đi kèm với hậu quả.

Nếu một đứa trẻ luôn được đáp ứng, chúng có thể dần hình thành suy nghĩ rằng:

“Nếu mình muốn, người khác sẽ phải làm cho mình.”

Nhưng cuộc sống trưởng thành không vận hành theo cách đó.

Sẽ có những lúc chúng ta phải chờ đợi, phải tự giải quyết vấn đề, phải chấp nhận lời từ chối và phải chịu trách nhiệm với những gì mình đã lựa chọn.

Vì vậy, nuôi dạy con không phải là chọn giữa “yêu thương” và “nghiêm khắc”. Điều quan trọng hơn là trẻ vừa biết mình được yêu thương, vừa có cơ hội học cách chờ đợi, chấp nhận giới hạn, tự giải quyết vấn đề và chịu trách nhiệm với những việc phù hợp với khả năng của mình.

Yêu thương không có nghĩa là làm thay tất cả

Sự nuông chiều đôi khi bắt đầu từ một ý định rất dễ hiểu: người lớn muốn con mình không phải chịu vất vả như mình từng trải qua.

Nhưng nếu mọi khó khăn đều được dọn đường từ trước, một đứa trẻ cũng có thể mất đi cơ hội học cách bước qua chúng.

Điều đó không có nghĩa cha mẹ phải để con tự xoay xở trong mọi hoàn cảnh. Trẻ vẫn cần được bảo vệ, hướng dẫn và hỗ trợ khi gặp những việc vượt quá khả năng. Chỉ là sự hỗ trợ ấy không nhất thiết phải biến thành việc làm thay tất cả.

Có những lúc, yêu thương là giúp con đứng dậy. Nhưng cũng có những lúc, yêu thương là để con tự thử, tự làm và tự rút kinh nghiệm trong một giới hạn an toàn.

Được yêu thương không có nghĩa là cuộc sống phải luôn thuận theo ý mình. Đôi khi, những giới hạn vừa đủ mới giúp một người lớn lên với khả năng tự đứng vững.

Và có lẽ, điều đáng suy nghĩ nhất không phải là “Mình đã được nuông chiều đến mức nào?”, mà là:

“Mình có đang đủ khả năng tự chịu trách nhiệm với cuộc sống của mình hay không?”