Càng lớn tuổi càng thấy đúng: 4 lời khuyên về tiền không giúp giàu nhanh nhưng giúp ngủ ngon hơn

Có những lời khuyên tài chính nghe không hề hấp dẫn.

Chúng không hứa hẹn nhân đôi tài sản, không khiến tài khoản tăng vọt chỉ sau vài tháng và cũng chẳng tạo cảm giác “đổi đời”. Nhưng càng bước qua tuổi 40, 50, nhiều người càng nhận ra rằng điều đáng giá nhất của tiền đôi khi không nằm ở số tiền kiếm được, mà ở cảm giác không hoảng hốt khi có chuyện bất ngờ xảy ra.

Khi còn trẻ, mục tiêu tài chính thường rất rõ ràng: kiếm nhiều tiền hơn, mua nhà sớm hơn, đầu tư sinh lời tốt hơn và nâng mức sống nhanh hơn.

Thế nhưng, càng trưởng thành, thứ tự ưu tiên của nhiều người lại dần thay đổi.

Một khoản đầu tư lợi nhuận cao chưa chắc khiến chúng ta yên tâm bằng vài tháng chi phí sinh hoạt nằm sẵn trong tài khoản. Một căn nhà rộng hơn chưa chắc dễ chịu bằng việc không phải mang khoản vay quá sức. Thu nhập cao cũng chưa chắc đem lại cảm giác giàu có nếu mỗi tháng đều phải căng thẳng chờ đến ngày nhận lương.

Dưới đây là 4 lời khuyên về tiền khá “chậm”, thậm chí có phần nhàm chán. Chúng không giúp bạn giàu nhanh, nhưng có thể đem lại thứ ngày càng quý giá khi tuổi tác tăng lên: sự an tâm.

1. Đừng cố tối ưu từng đồng, hãy giữ một khoản tiền để không hoảng loạn

Trong nhiều công thức tài chính, tiền nhàn rỗi thường được khuyên nên đưa vào đầu tư để tạo ra lợi nhuận. Bởi tiền nằm trong tài khoản thanh toán thường không sinh lời đáng kể, trong khi lạm phát có thể làm giảm sức mua theo thời gian.

Điều đó có thể đúng về mặt tính toán, nhưng cuộc sống không chỉ vận hành bằng những con số trên bảng tính.

Một chiếc xe bất ngờ phải sửa, cha mẹ cần hỗ trợ chi phí y tế, công việc bị gián đoạn vài tháng hoặc căn nhà phát sinh khoản sửa chữa lớn đều có thể khiến một kế hoạch tài chính tưởng như hoàn hảo lập tức đảo lộn.

Vì vậy, một trong những khoản tiền đáng giữ nhất không nhất thiết là khoản có lợi suất cao nhất, mà là khoản giúp bạn có thời gian xử lý vấn đề mà không phải vay nóng, bán tháo tài sản hoặc đưa ra quyết định trong hoảng loạn.

Quỹ dự phòng giúp chúng ta có thêm thời gian

Nhiều người thường tham khảo mức quỹ dự phòng tương đương khoảng 3–6 tháng chi phí thiết yếu. Tuy nhiên, con số phù hợp còn phụ thuộc vào công việc, thu nhập, số người cần chăm sóc, tình trạng nợ và mức độ ổn định của gia đình.

Người có thu nhập thất thường, đang nuôi con nhỏ hoặc gần tuổi nghỉ hưu có thể cần một khoản dự phòng lớn hơn.

Ví dụ, một gia đình chi khoảng 20 triệu đồng mỗi tháng cho những khoản thiết yếu. Quỹ dự phòng 120 triệu đồng tương đương 6 tháng sinh hoạt có thể trông khá “lãng phí” nếu chỉ nhìn vào khả năng sinh lời.

Nhưng nếu người kiếm thu nhập chính bất ngờ mất việc, số tiền ấy không chỉ là tiền.

Nó có thể là 6 tháng không phải lập tức vay mượn người thân, không phải rút khoản đầu tư đang thua lỗ và không cần vội vàng nhận một công việc không phù hợp chỉ vì áp lực tiền nhà, học phí hay chi phí sinh hoạt.

Ở tuổi 25, một người có thể thường hỏi:

“Khoản tiền này đang sinh lời bao nhiêu?”

Đến tuổi 45, câu hỏi có thể đổi thành:

“Nếu ngày mai có chuyện, tôi có thể cầm cự được bao lâu?”

Đó là một thay đổi rất lớn trong cách nhìn về tiền bạc.

Quỹ dự phòng nên được sử dụng cho những tình huống thật sự cần thiết

Quỹ dự phòng không nên bị xem là khoản tiền để mua sắm tùy hứng hoặc đầu tư theo cảm xúc. Khoản tiền này nên được dành cho những tình huống bất ngờ như:

• Mất việc hoặc giảm thu nhập.

• Chi phí y tế cần thiết.

• Sửa chữa phương tiện, nhà cửa.

• Hỗ trợ người thân trong trường hợp khẩn cấp.

• Những khoản chi không thể trì hoãn.

Một khoản tiền không tạo ra nhiều lợi nhuận nhưng giúp bạn không hoảng loạn khi có chuyện vẫn là khoản tiền có giá trị.

2. Khi thu nhập tăng, đừng nâng mức sống nhanh bằng tốc độ tăng lương

Một chiếc bẫy tài chính rất phổ biến là mỗi lần thu nhập tăng, chi phí cố định cũng tăng theo.

Khi lương từ 15 triệu lên 20 triệu đồng, chúng ta có thể chuyển sang căn hộ đắt hơn. Khi thu nhập lên 30 triệu đồng, chiếc xe đang dùng bỗng trở nên “không tương xứng”. Khi kiếm được 40–50 triệu đồng, những kỳ nghỉ, nhà hàng hay món đồ từng được xem là xa xỉ dần trở thành tiêu chuẩn sống bình thường.

Tận hưởng thành quả lao động không có gì sai.

Vấn đề nằm ở chỗ mức sống tăng nhanh bằng hoặc nhanh hơn thu nhập. Khi đó, dù con số lương đã tăng đáng kể, khả năng chống chịu tài chính vẫn có thể rất yếu.

Thu nhập cao chưa chắc đồng nghĩa với tài chính vững vàng

Giả sử trước đây bạn kiếm được 20 triệu đồng và chi tiêu 16 triệu đồng mỗi tháng. Mỗi tháng, bạn còn lại 4 triệu đồng để tiết kiệm hoặc đầu tư.

Sau vài năm, thu nhập tăng lên 35 triệu đồng nhưng chi tiêu cũng tăng lên 32 triệu đồng. Khi ấy, bạn kiếm nhiều hơn 15 triệu đồng, nhưng phần tiền còn lại cuối tháng chỉ còn 3 triệu đồng.

Trên giấy tờ, bạn có thu nhập cao hơn.

Nhưng trên thực tế, khả năng tích lũy và chống chịu trước biến cố lại có thể kém hơn trước.

Một nguyên tắc hữu ích là mỗi khi thu nhập tăng, không nên vội nâng toàn bộ mức sống. Có thể chia phần thu nhập tăng thêm thành ba phần:

• Một phần để cải thiện chất lượng cuộc sống.

• Một phần để tăng tiết kiệm hoặc đầu tư.

• Một phần dành cho những mục tiêu dài hạn.

Cách làm này có vẻ chậm. Bạn sẽ không lập tức sống theo toàn bộ mức lương mới.

Nhưng sau vài năm, khoảng cách giữa thu nhập và chi tiêu sẽ ngày càng rộng. Chính khoảng cách ấy mới tạo ra cảm giác tự do.

Người có mức sống 30 triệu đồng nhưng buộc phải kiếm ít nhất 30 triệu đồng mỗi tháng chưa chắc an tâm bằng người kiếm 30 triệu đồng nhưng chỉ cần 18–20 triệu đồng để duy trì cuộc sống.

Giàu không chỉ là có nhiều tiền. Một dạng giàu khác là không cần quá nhiều tiền để duy trì cuộc sống mình mong muốn.

3. Đừng vay đến mức tối đa mà ngân hàng sẵn sàng cho bạn vay

Khi mua nhà hoặc tài sản lớn, nhiều người thường bắt đầu bằng câu hỏi:

“Tôi được vay tối đa bao nhiêu?”

Nhưng đó chưa chắc là câu hỏi phù hợp nhất.

Khả năng ngân hàng chấp thuận khoản vay chỉ phản ánh một phần năng lực trả nợ của bạn tại thời điểm hiện tại. Nó không bảo đảm rằng khoản vay ấy sẽ luôn nhẹ nhàng nếu vài năm tới thu nhập giảm, gia đình có thêm con, cha mẹ cần chăm sóc hoặc bản thân muốn thay đổi công việc.

Một người có thu nhập 40 triệu đồng có thể đủ điều kiện vay một khoản lớn với mức trả nợ hàng tháng 18–20 triệu đồng.

Về mặt kỹ thuật, khoản vay có thể nằm trong giới hạn được chấp thuận.

Nhưng nếu sau khi trả nợ, đóng học phí, chi tiêu sinh hoạt và mua bảo hiểm, tài khoản chỉ còn lại vài triệu đồng, cuộc sống sẽ rất dễ rơi vào trạng thái “không được phép xảy ra chuyện”.

Khi đó:

• Không được mất việc.

• Không được ốm dài ngày.

• Không được có khoản sửa chữa lớn.

• Không được giảm thu nhập.

• Không được phát sinh thêm trách nhiệm gia đình.

Một kế hoạch tài chính phụ thuộc vào việc mọi thứ phải diễn ra đúng như dự kiến trong 15–20 năm thường không phải là kế hoạch dễ ngủ ngon.

Hãy tính khoản vay bằng cả kịch bản xấu

Trước khi vay, nên tự đặt ra một số câu hỏi:

• Nếu thu nhập giảm 20%, tôi còn trả nổi không?

• Nếu một người trong gia đình nghỉ việc 6 tháng thì sao?

• Sau khi trả nợ, tôi còn đủ tiền xây quỹ dự phòng không?

• Tôi có còn khả năng chuẩn bị cho tuổi già không?

• Nếu phát sinh chi phí y tế hoặc chăm sóc cha mẹ, gia đình có bị đảo lộn không?

Nếu câu trả lời đều rất căng thẳng, tài sản đó có thể đang vượt quá mức tài chính an toàn của bạn, dù ngân hàng vẫn đồng ý cho vay.

Có thể bạn sẽ phải mua căn nhà nhỏ hơn một chút, đi chiếc xe lâu hơn vài năm hoặc chậm nâng cấp cuộc sống.

Phương án ấy có thể không hào nhoáng bằng việc vay tối đa, nhưng đổi lại, bạn có thể sống nhẹ nhõm hơn và ít bị phụ thuộc vào một mức thu nhập cố định.

Đừng vay theo số tiền ngân hàng cho phép. Hãy vay theo số tiền mà cuộc sống của bạn có thể chịu đựng được ngay cả khi mọi chuyện không thuận lợi.

4. Trước khi nghĩ đến lợi nhuận, hãy xây một nền tài chính không dễ bị đánh gục

Khi nói đến tài chính cá nhân, nhiều người thường bị cuốn vào các câu hỏi như:

• Nên đầu tư vào đâu?

• Tài sản nào đang có tiềm năng?

• Lợi suất bao nhiêu là tốt?

• Nên mua cổ phiếu, vàng hay bất động sản?

• Làm thế nào để tiền sinh lời nhanh hơn?

Những câu hỏi đó quan trọng. Nhưng trước khi nghĩ đến lợi nhuận, chúng ta cần trả lời một câu hỏi nền tảng hơn:

Tài chính của mình đã đủ chắc để chịu được một cú sốc hay chưa?

Một người có danh mục đầu tư trị giá 500 triệu đồng nhưng không có tiền mặt dự phòng vẫn có thể phải bán tài sản đúng lúc thị trường giảm mạnh khi gặp biến cố.

Ngược lại, một người chỉ đầu tư 300 triệu đồng nhưng có quỹ dự phòng, ít nợ, bảo hiểm phù hợp và chi phí sinh hoạt hợp lý đôi khi lại có khả năng giữ khoản đầu tư lâu hơn.

Đầu tư tốt không chỉ cần chọn đúng tài sản.

Bạn còn phải có khả năng không buộc phải bán tài sản vào thời điểm tệ nhất.

Nền tảng tài chính nên được xây dựng theo trình tự

Một trình tự tương đối hợp lý có thể là:

1. Theo dõi và kiểm soát dòng tiền.

2. Xử lý các khoản nợ có lãi suất cao.

3. Xây dựng quỹ dự phòng.

4. Bảo vệ bản thân và gia đình trước những rủi ro lớn.

5. Chuẩn bị cho các mục tiêu dài hạn.

6. Sau đó mới tăng tốc đầu tư theo khả năng chịu rủi ro.

Nhiều người sốt ruột khi thấy người khác đang kiếm tiền từ thị trường trong lúc mình vẫn còn đang xây quỹ dự phòng.

Nhưng tài chính cá nhân không phải cuộc đua xem ai đi nhanh nhất trong một năm. Nó giống một hành trình kéo dài vài chục năm hơn.

Người đi xa thường không phải người luôn chạy nhanh nhất, mà là người ít bị buộc phải quay lại vạch xuất phát.

Càng lớn tuổi, định nghĩa về “giàu” có thể càng khác

Ở tuổi trẻ, chúng ta thường nhìn tiền theo chiều tiến lên:

• Tăng lương.

• Tăng tài sản.

• Tăng mức sống.

• Tăng lợi nhuận.

• Tăng khả năng mua sắm.

Đến một độ tuổi nhất định, nhiều người bắt đầu nhìn tiền theo một chiều khác:

Giảm sự phụ thuộc.

Đó là:

• Giảm phụ thuộc vào lương tháng sau.

• Giảm phụ thuộc vào việc thị trường lúc nào cũng thuận lợi.

• Giảm phụ thuộc vào khoản vay.

• Giảm khả năng một biến cố nhỏ làm đảo lộn toàn bộ cuộc sống.

• Giảm áp lực phải làm việc quá sức chỉ để duy trì mức sống.

Đó cũng là lúc người ta hiểu rằng có những quyết định tài chính không tạo ra câu chuyện hấp dẫn để kể:

• Không vay hết hạn mức.

• Không đầu tư hết tiền nhàn rỗi.

• Không nâng cấp cuộc sống ngay khi tăng lương.

• Không chạy theo mức lợi nhuận cao nhất.

• Không tiêu hết tiền chỉ để chứng minh mình đang thành công.

Nhìn từ bên ngoài, những lựa chọn ấy có thể khiến tốc độ tích lũy chậm hơn một chút.

Nhưng đổi lại, bạn mua được một thứ rất khó định giá: quyền được bình tĩnh khi cuộc sống không diễn ra đúng kế hoạch.

Và càng lớn tuổi, nhiều người càng nhận ra:

Một tài khoản khiến mình ngủ ngon đôi khi đáng giá hơn một danh mục khiến mình thức đêm nhìn bảng giá.